الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
284
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
كتاب الايضاح . اين كتاب در اصول الدّين بوده و بهطورى كه پيش از اين اشاره كرديم طبق مذهب اهل بيت عليهم السّلام تأليف شده است . و شيخ طوسى در رجال خود ، در باب آنها كه از ائمه ( بدون واسطه ) روايت نكردهاند مىنويسد : ابو الحسن على بن احمد بن على خزّاز ، متكلمى بزرگوار بوده و در رى مىزيسته . علامه حلّى در خلاصه با دو عنوان از وى ياد مىكند در عنوانى مىنويسد : على بن خزّاز رازى متكلمى بزرگوار بوده و كتابهايى در فن كلام داشته و انسى هم به فقه از خود ابراز مىنموده و در رى اقامت داشته و همانجا هم درگذشته است . و در ذيل عنوان ديگرى مىنويسد : على بن محمد بن على خزّاز از اصحاب مورد وثوق ما و از فقهاى موجّه مىباشد . و علّامه در كتاب ايضاح الاشتباه نوشته است : على بن محمد بن على خزّاز ( با خاى نقطهدار و دو زاى نقطهدار ) قمى . و همين اختلافها در معرفى وى ، ايجاب كرده است تا چگونگى احوال او بر علماى رجال پوشيده بماند و بپندارند كه نامهاى مزبور مربوط به سه تن از رجال است و به همين مناسبت در كتابهاى خود در ذيل سه عنوان از او ياد مىكنند . و به حق مىتوان گفت همگان يكى بوده و مؤيد اين اتحاد آن است كه ابن شهرآشوب در معالم العلماء مىنويسد : خزاز را قمى هم گفتهاند و كتاب الكفاية فى النصوص و الايضاح فى الاعتقادات را به وى نسبت دادهاند . شيخ امام رشيد الدّين ابو الحسن على بن محمد بن على شعيرى وى از دانشوران بزرگ اصحاب ما بوده و بعيد نيست كه شمس الدّين همان كسى است كه هرگاه او را فرزند شيخ شمس الدّين محمد بن محمد بن حيدر شعيرى بدانيم كتاب جامع الاخبار را به وى نسبت مىدهيم و شرح حالش پس از اين خواهد آمد . شيخ رشيد الدّين مترجم حاضر از شاگردان شيخ عبد الرحيم بن احمد بن محمّد بن محمّد بن ابراهيم ( بن ) خالد شيبانى بوده و نهج البلاغة سيد رضى را بر وى قرائت كرده و